En sık kullanılan yazılım ve donanım terimlerinin İngilizce–Türkçe karşılıklarını sunar. Her madde, bir terimi yalnızca çevirmekle kalmaz; bir toplantıda duyduğunuzda kastedilen asıl bağlamı da açıklar.
Türkiye'deki yazılım geliştiriciler, sistem yöneticileri ve teknik destek uzmanları için pratik bir rehber. Sözlükten fazlası: terimin gerçek iş dünyasında nasıl kullanıldığını gösterir.
Bir ağın iletişim kurabildiği uç nokta. Güvenlik toplantısında "endpoint protection" duyduğunuzda, kastedilen laptop, telefon veya sunucu gibi cihazların her birinin ayrı ayrı korunmasıdır.
Her madde dört bölümden oluşur. Bir terim duyduğunuzda önce karşılığını, sonra bağlamını, ardından hangi alan içinde kullanıldığını görebilirsiniz.
Amacımız soğuk bir çeviri listesi sunmak değil. Bir kıdemli mühendis, terimi ilk kez duyan bir meslektaşına anlatır gibi yazdı.
Monospace fontla yazılan ana başlık. Yazılı dokümantasyonda ve sözlü iletişimde nasıl görünür ve duyulur, öyle sunulur.
IPA işaretleriyle okunuş. Toplantılarda doğru telaffuz, söylediğiniz terimin anlaşılması kadar önemlidir.
Terimin ne anlama geldiği, hangi durumda kullanıldığı ve bir meslektaşınıza nasıl açıklayacağınız. Kısa, net, teknik.
Yazılım, ağ, veritabanı, güvenlik veya bulut. Terimin hangi BT ekosisteminde geçtiğini belirler.
Kod yazarken, kod incelemesinde ve sprint planlamasında karşılaşacağınız temel kavramlar. Her terim, bir konuşmayı başlatmadan önce bilmeniz gereken bağlamla gelir.
/ˈfreɪmwɜːrk/
Uygulama geliştirmek için kullanılan, yapısal iskelet sağlayan yazılım kütüphanesi. "React bir framework değil, kütüphane" tartışmasını duyduğunuzda ayrım şudur: framework sizin kodunuzu çağırır, kütüphane siz onu çağırırsınız.
/dɪˈplɔɪmənt/
Yazılımı geliştirme ortamından canlı production ortamına taşıma işlemi. "Deploy ediyoruz" dendiğinde, yeni kodun kullanıcıların eriştiği sunucularda aktif hale gelmesi kastedilir.
/ˌriːˈfæktərɪŋ/
Kodun dış davranışını değiştirmeden iç yapısını iyileştirme. "Şimdi refactor yapalım" önerisi, yeni özellik eklemek değil, mevcut kodu daha okunaklı ve sürdürülebilir hale getirmek demektir.
/rɪˈɡreʃən/
Yeni bir değişikliğin daha önce çalışan bir özelliği bozması. "Regression testi çalıştırın" talimatı, eski kodun hala doğru çalıştığını doğrulamak için mevcut test paketini yeniden çalıştırmayı ifade eder.
/rɪˈpɒzɪtɔːri/
Kaynak kodun geçmiş sürümlerle birlikte saklandığı depo. "Repo'ya push et" deyince, yerel değişikliklerin Git üzerinden merkezi sunucuya gönderilmesi anlaşılır.
/ˈædʒaɪl/
Geliştirmeyi kısa yinelemelerle yürüten, sürekli geri bildirim alan proje yönetimi yaklaşımı. "Agile çalışıyoruz" demek, büyük bir teslimat yerine iki haftalık sprint'larla ilerlemek demektir.
/stʌb/
Test sırasında gerçek bir bileşenin yerine geçen basit kod parçası. "Servisi stub'layalım" önerisi, test ortamında gerçek veritabanına bağlanmadan sabit bir yanıt döndürmek demektir.
/ˈmɪdlweər/
İstek ile yanıt arasında çalışan, kimlik doğrulama veya günlük kaydı gibi işlemleri üstlenen katman. "Bir middleware ekleyelim" denince, her istekte önce çalışacak bir ara kod eklenmesi anlaşılır.
Sunucu odasında, ağ diyagramında veya teknik destek çağrısında duyacağınız kavramlar. Sistem yöneticilerinin günlük dilinde geçen terimlerin ne anlama geldiğini netleştirir.
/ˈleɪtənsi/
Bir isteğin sunucuya ulaşması ile yanıtın dönmesi arasındaki gecikme süresi. "Latency yüksek" uyarısı, kullanıcıların yavaş yanıt aldığını ve sorunun ağ mesafesi veya sunucu yükünden kaynaklanabileceğini belirtir.
/ˈθruːpʊt/
Bir sistemin birim zamanda başarıyla işleyebildiği veri veya istek miktarı. "Throughput düştü" raporu, sistemin saniyede işleyebildiği işlem sayısının azaldığını gösterir.
/ˈendˌpɔɪnt/
Ağın iletişim kurabildiği uç cihaz. "Endpoint protection" ifadesini duyduğunuzda, laptop, telefon veya sunucu gibi her cihazın ayrı ayrı güvenlik altına alınması kastedilir.
/ˈfɜːrmweər/
Donanım bileşenlerine yüklenen, cihazın temel işlevlerini kontrol eden düşük seviye yazılım. "Firmware güncellemesi yapın" denince, yönlendirici veya yazıcı gibi cihazın iç yazılımının yeni sürüme çıkarılması anlaşılır.
/loʊd ˈbælənsər/
Gelen trafığı birden çok sunucu arasında dağıtan cihaz veya yazılım. "Load balancer arkasında çalışıyor" ifadesi, tek sunucu çöktüğünde diğerlerinin hizmete devam ettiği anlamına gelir.
/ˈɡeɪtweɪ/
Farklı ağlar veya protokoller arasında köprü görevi gören ağ noktası. "API gateway" terimi, tüm isteklerin tek bir giriş noktasından geçip oradan ilgili servislere yönlendirilmesini tanımlar.
Bir terimin sözlük karşılığını ezberlemek, onu bir toplantıda doğru kullanmakla aynı şey değil. Aşağıdaki örnek, yaygın bir BT senaryosunda terimlerin nasıl aktif şekilde kullanıldığını gösterir.
Senaryo: bir yazılım ekibi, yeni bir özelliği production ortamına almadan önce son durumu değerlendiriyor.
"The PR is ready for review. Once we merge to main, we'll deploy to staging first. If regression tests pass, we can proceed to production. If anything breaks, we have a rollback plan."
"Kod inceleme isteği hazır. Ana dala birleştirdikten sonra önce staging ortamına yayacağız. Regresyon testleri geçerse production'a geçebiliriz. Bir şey bozulursa geri alma planımız hazır."
Bu pasajda geçen beş terim, bir yazılım ekibinin günlük dilinde doğal biçimde akıyor. Sözlük karşılıklarını tek tek ezberlemek yerine, tüm terimleri gerçek bir iş akışı içinde görmek, hatırlamayı ve doğru kullanmayı kolaylaştırır.
Veri erişimi, sorgu yazma ve siber güvenlik konuşmalarında geçen kritik kavramlar. Yanlış anlaşılması riskli terimlerin doğru karşılığını ve bağlamını belirler.
/ˈkwɪəri/
Veritabanından bilgi istemek için yazılan komut. "Query optimize et" önerisi, yavaş çalışan bir SQL sorgusunun daha hızlı sonuç dönecek şekilde yeniden yazılmasını ifade eder.
/trænˈzækʃən/
Ya tamamen gerçekleşen ya da hiç gerçekleşmeyen veritabanı işlem birimi. "Transaction rollback oldu" raporu, para transferi gibi işlemin yarım kalmadığını, başa döndüğünü belirtir.
/ɔːˌθentɪˈkeɪʃən/
Bir kullanıcının kim olduğunu doğrulama işlemi. "Auth servisi" denince, kullanıcı adı ve şifre doğrulamasını yapan sistem anlaşılır. Authorization ile karıştırılır; ilki kim olduğunuz, ikincisi ne yapabileceğinizdir.
/ˌɔːθəraɪˈzeɪʃən/
Doğrulanmış bir kullanıcının hangi işlemleri yapmaya izinli olduğunu belirleme. "Yetkisi yok" yanıtını duyduğunuzda, kullanıcı sisteme girebilmiş olabilir ama belirli bir kaynağa erişim hakkı yoktur.
/ˌes-kjuː-ˈel ɪnˈdʒekʃən/
Kullanıcı girdisine SQL komutu yerleştirerek veritabanına yetkisiz erişim sağlama saldırısı. "SQL injection'a açığız" uyarısı, formlardan gelen verinin filtrelenmeden sorguya katıldığını belirtir.
/ɪnˈkrɪpʃən/
Verinin yalnızca doğru anahtara sahip kişilerce okunabilmesi için şifrelenmesi. "At rest encryption" ifadesi, diskteki verinin şifreli olduğunu; "in transit encryption" ise ağ üzerinden taşınırken korunduğunu belirtir.
/ˈɪndeks/
Sorgu hızını artırmak için veritabanında oluşturulan arama yapısı. "Bu kolona index ekleyelim" önerisi, sık aranan bir alanda aramayı saniyelerden milisaniyelere düşürmeyi amaçlar.
/pætʃ/
Bir yazılım hatasını veya güvenlik açığını düzeltmek için yayınılan güncelleme. "Patch yayınladık" duyurusu, bilinen bir zafiyetin kapatıldığını ve kullanıcıların güncellemesi gerektiğini belirtir.
Bazı terimler birbirine benzer görünür ama farklı anlama gelir. Toplantıda yanlış terimi kullanmak, yanlış karara yol açabilir. İşte en sık karıştırılan dört çift.
Kim olduğunuzu doğrular. Şifre, parmak izi veya token ile sisteme giriş yaparsınız.
Ne yapabileceğinizi belirler. Giriş yaptıktan sonra hangi sayfalara erişebileceğinizi kontrol eder.
AuthN = kimlik. AuthZ = yetki. Sisteme giren herkes her şeye erişemez.
Tek bir isteğin gidiş dönüş süresi. Milisaniye cinsinden ölçülür.
Aynı anda işlenebilen toplam istek sayısı. Saniyedeki işlem cinsinden ölçülür.
Bir otoyolu düşünelim: latency tek bir aracın geçiş süresi, throughput aynı anda geçen araç sayısıdır.
Verinin bir kopyasının güvenli bir yerde saklanması. Olağanüstü durum kurtarma planının temelidir.
Artık aktif kullanılmayan verinin uzun süreli saklanması. Yasal veya tarihsel başvuru için tutulur.
Backup bir güvenlik ağıdır; geri yüklersiniz. Archive bir depodur; nadiren açarsınız.
Yazılımda beklenmeyen davranışa neden olan kodlama hatası. Düzeltilebilir ve genellikle düzeltilmelidir.
Bilinçli olarak eklenmiş bir işlev. Bazen bir hata gibi görünür ama tasarım kararıdır.
"It's not a bug, it's a feature" şakasının temeli: bazen beklenmeyen davranış aslında bilinçli bir tasarım kararıdır.
Terimleri ezberlemek başlangıçtır; onu bir toplantıda, bir e-postada veya bir mülakatta doğru kullanmak asıl beceri. Aşağıdaki kaynaklar, öğrendiğiniz terimleri gerçek BT senaryolarında denemenizi sağlar.
Teknik terimleri doküman, e-posta ve raporlarda doğru kullanma yönergeleri.
Teknik İngilizce mülakatlarda sık sorulan sorular ve terimleri nasıl yanıtlayacağınız.
Teknik İngilizce öğrenimi hakkında merak edilenler ve pratik yanıtlar.
Aradığınız terimi bulamadıysanız veya bir terimin kullanımı hakkında ek açıklama istiyorsanız, bizimle iletişime geçin. Sözlük sürekli güncellenir ve okuyucu geri bildirimleri yeni maddelerin eklenmesine yol açar.
İletişime Geç